2. bölüm · 17 Kasım 2026 · 20 dk

Steve Jobs

Restorandaki Yabancı

Bölüm metni: Steve Jobs, Restorandaki Yabancı

Merhaba, ben Sezen. "On Dokuz Dakika Sonra"ya hoş geldiniz. Bugün sizi bambaşka bir Steve Jobs ile tanıştırıyorum. Ama önce sizi bir restorana götüreyim.

Bir akşam yemeğe çıktığınızı düşünün. Restoranın sahibi masaların arasında dolaşıyor, müşterilerle sohbet ediyor ve sizinle de el sıkışıyor. Belki aynı restorana birkaç kez daha gidiyorsunuz. Ve yıllar sonra öğreniyorsunuz ki restoranın sahibi "o adam", doğduğunuzda sizi evlatlık veren babanızmış.

Steve Jobs'ın başına gelen tam da buydu: Yetişkin olduğunda biyolojik ailesinin izini sürdü, kendisini doğuran annesini buldu, varlığından bile haberi olmadığı bir kız kardeşi olduğunu öğrendi. Babasıyla ise görüşmeyi reddetti. Oysa onunla çoktan tanışmıştı, sadece bilmiyordu.

Peki bir insan, nereden geldiğini aradıktan sonra, cevabı bulduğunda neden ona sırtını döner? Bunu anlamak için en başa dönmemiz lazım. Apple'a veya o meşhur garaja değil, daha geriye. Hayatındaki ilk kararı başkalarının verdiği güne.

24 Şubat 1955, San Francisco. Steve, evlenmemiş iki genç üniversitelinin çocuğu olarak dünyaya geldi. Annesi Joanne, bebeğin iyi bir eğitim alabileceği bir aileye verilmesini istiyordu ama işler daha ilk gün ters gitti.

Bebeği evlat edinmeye hazırlanan avukat çift son anda vazgeçti, çünkü bir kız çocuğu istiyorlardı. Gece yarısı listedeki sıradaki çiftin telefonu çaldı: Paul ve Clara Jobs. Telefondaki ses sordu: Beklenmedik bir erkek bebeğimiz var, ister misiniz? Cevapları tek kelimeydi: Tabii ki.

Bu kez de Joanne itiraz etti. Paul'ün liseyi bile bitirmediğini, Clara'nın da üniversiteye gitmediğini öğrenince son belgeleri imzalamayı reddetti ve haftalarca direndi. Sonunda tek bir şartla razı oldu: Steve üniversiteye gidecekti.

Paul ve Clara söz verdi ve Steve onların oğlu oldu. Zengin değillerdi, ünlü de değillerdi ama Steve'i onlar seçmişti. Steve de ileride kendinden bahsederken, terk edilmiş değil seçilmiş biri olduğunu söyleyecekti.

Altı yedi yaşlarındayken, karşı komşunun kızı ona hiç unutamayacağı bir soru sordu: Yani gerçek annenle baban seni istememiş mi? Steve ağlayarak eve koştu. Paul ve Clara gözlerinin içine bakıp tane tane söylediler: Biz seni özellikle seçtik. Steve onlara inandı ve kendini İSTENMEYEN biri gibi değil, ÖZEL biri gibi görerek büyüdü.

Paul Jobs usta bir tamirciydi ve oğluna da bir şeyler öğretti. Garajdaki tezgâhın başında, bir işi yapmanın yetmediğini, onu hakkıyla yapmak gerektiğini gösterdi. Birlikte bahçeye çit yaptıklarında, Steve'e çitin arka yüzünün de ön yüzü kadar güzel olması gerektiğini söyledi. Kimse görmeyecek olsa bile... Çünkü sen bileceksin. Bu ders, Steve'in sonraki bütün kararlarına işleyecekti.

Steve, adı henüz Silikon Vadisi olmayan bir yerde büyüdü. Mahalle mühendislerle, elektronik şirketleriyle doluydu ve Steve hepsini merak ediyordu. Okul ise başka bir meseleydi. Zekiydi, meraklıydı, yerinde duramıyordu ve kuralların kendisi için yazılmadığına giderek daha çok inanıyordu. Ortaokulda zorbalığa uğrayınca ailesine net konuştu: O okula bir daha gitmeyecekti. Paul ve Clara da evi taşıdı, daha iyi bir okulun yanına. Steve o yaşta bir şey öğrenmişti: Sistem sana uymuyorsa, sistemi değiştirirsin.

1971'de, henüz 16 yaşındayken, bir arkadaşı onu kendisinden neredeyse beş yaş büyük bir gençle tanıştırdı: Steve Wozniak. Herkes ona kısaca Woz derdi. Woz her şeyi yapabiliyordu, Steve ise yapılan şeyin neye dönüşebileceğini görüyordu.

İkisi birlikte küçük bir cihaz yaptı: Mavi Kutu. Telefon şebekesinin seslerini taklit ediyor, dünyanın öbür ucunu bedavaya aramaya yarıyordu. Hatta bir keresinde Woz bu kutuyla Vatikan'ı aradı, kendini Henry Kissinger diye tanıttı ve Papa'yla görüşmek istedi. Papa uyuyordu. Bu küçük kutu Steve'e önemli bir şey öğretti: Dev bir sistemin bile kuralları vardı ama o kurallar delinebilirdi.

1972'de Reed Koleji'ne başladı. Ailesinin bütün birikimi okul ücretine gidiyordu ve Steve ilk dönemin sonunda okulu bıraktı ama kampüsten ayrılmadı. Arkadaşlarının odasında yerde yattı, boş şişeleri toplayıp depozito parasıyla karnını doyurdu. Pazar akşamları da haftada bir kez iyi bir yemek yiyebilmek için şehrin öbür ucundaki Hare Krişna tapınağına 11 kilometre yürüdü. Derslerden de sadece canının istediğine girdi. Bunlardan biri kaligrafiydi, yani güzel yazı sanatı.

O gün bakan biri bunu boş iş sanırdı. Bir teknoloji girişimcisi neden harflerin kıvrımlarıyla uğraşsın? Oysa 10 yıl sonra o dersler, Macintosh'un ekranındaki yazı karakterlerine dönüşecekti. Steve bunu yıllar sonra şöyle anlattı: Noktaları ileriye bakarak birleştiremezsiniz, ancak geriye dönüp baktığınızda birleştirebilirsiniz.

1974'te oyun şirketi Atari'de çalışmaya başladı. Yalınayak dolaşıyor, kimseye ayak uydurmuyordu, öyle ki şirket onu diğer çalışanlardan uzak tutmak için gece vardiyasına verdi. Aynı yıl ruhani bir arayışla Hindistan'a gitti ve Zen'e merak sararak geri geldi. Atari'ye döndüğünde şirket ondan Breakout adlı bir oyunun devresini, olabildiğince az parça kullanarak tasarlamasını istedi. Steve işi Woz'a yaptırdı, Woz dört gece uyumadan devreyi bitirdi. Steve ona aldıkları ücretin yarısını verdi. Woz'un sonradan anlattığına göre ise şirket Steve'e bunun çok üstünde bir prim ödemişti ve Woz bunu öğrendiğinde çok kırılmıştı. Steve ise bunu hiçbir zaman kabul etmedi. Steve'in parlak yanının hemen yanında, işte böyle bir gölgesi de vardı.

Bu arada Woz, Mavi Kutu'dan çok daha önemli bir şey yaptı: bir bilgisayar. Steve ona baktı ve bir makineden fazlasını, bir gelecek gördü.

1 Nisan 1976'da Apple'ı kurdular. İsmi Steve buldu. O sıralar meyveyle beslendiği bir diyetteydi, bir elma bahçesinden yeni dönmüştü ve isim ona hem eğlenceli hem de korkutucu olmayan bir isim gibi gelmişti. Üstelik telefon rehberinde Atari'nin önüne geçiyordu. Şirketin bir de üçüncü ortağı vardı: Ronald Wayne. Wayne şirketin ilk logosunu çizdi, sonra riskten korkup 12 gün sonra yüzde 10'luk payını 800 dolara geri sattı. İnanılmaz ama o pay bugün yaklaşık yarım trilyon dolar ederdi. O parayla bugün İstanbul'da 4 MİLYON TANE ev alabiliyorsunuz. Neyse... İlk parayı denkleştirmek için Steve minibüsünü, Woz da hesap makinesini sattı. İlk büyük siparişi yerel bir bilgisayar dükkânından aldılar: 50 tane hazır bilgisayar kartı. Kasası, klavyesi ya da ekranı yoktu, sadece monte edilmiş devre kartlarıydı. Ellerinde ne yeterince parça vardı ne para ama siparişi garajda, aile ve arkadaşlarının yardımıyla yetiştirdiler. Woz makineyi nasıl yapacağını biliyordu, Steve ise insanların onu neden isteyeceğini.

1977'de çıkan "Apple 2", garajda başlayan bu denemeyi gerçek bir şirkete çevirdi. Para geldi, bilinirlik geldi.

Aynı dönemde Steve'in hayatında, kendi geçmişini hatırlatan bir şey oldu. 1978'de kız arkadaşı Chrisann bir kız çocuğu dünyaya getirdi: Lisa. 23 yaşındaki Steve, babası olduğunu uzun süre kabul etmedi. Evlatlık verilmiş bir çocuk, bu kez kendi çocuğuna sırtını dönüyordu. Babalık testinden sonra bile bir süre direndi, sonunda kabul etti. Lisa 14 yaşındayken onun evine taşındı ve aralarındaki bağ yıllar içinde, yavaş yavaş kuruldu. Steve hayatının sonlarında, o yıllarda yaptıklarından pişmanlıkla bahsetti.

1980'de Apple borsaya açıldığında Steve 25 yaşında ve milyonerdi. Bir zamanlar kendini dışlanmış hisseden çocuğun etrafı artık ona hep haklısın diyen insanlarla doluydu. Başarı onu yumuşatmadı, tam tersine daha da talepkâr yaptı.

Sonra Macintosh geldi. Steve için bu sıradan bir bilgisayar değil, bir iddiaydı: Bilgisayar güzel olabilirdi, kullanması kolay olabilirdi, insana sıcak gelebilirdi. Yazı karakterleri, kasa, ekrandaki pencereler, her ayrıntı önemliydi. Bilgisayarın içindeki kimsenin görmediği devre kartının bile düzgün görünmesini istedi ve makineyi yapan ekibin imzalarını kasanın içine kazıttı. Kimsenin açıp bakmayacağı bir yere, tıpkı babasının çitinin arka yüzü gibi. Bu ayrıntıyı çok seviyorum. Kimsenin görmeyeceği bir yere imza atmak, bence gururun gösterişsiz ve en dürüst haliyle sunulması...

Bu takıntı olağanüstü bir makine çıkardı ama beraberinde kavgaları da getirdi. Apple'ın artık işi yönetmeyi bilen birine ihtiyacı vardı. 1983'te Steve, Pepsi'nin başındaki John Sculley'nin peşine düştü ve ona tek bir soru sordu: Hayatının geri kalanında şekerli su mu satmak istiyorsun, yoksa benimle gelip dünyayı değiştirmek mi? Sculley Apple'ı seçti.

Tanıtımdan iki gün önce, 22 Ocak 1984'te Amerikan futbolunun en büyük maçı Super Bowl'da bir reklam yayınlandı. Gri giysili, aynı tip insanlar dev bir ekrandaki lideri dinlerken, bir kadın koşarak geliyor ve elindeki balyozu ekrana fırlatıyordu. Apple'ın yönetim kurulu reklamdan o kadar nefret etmişti ki neredeyse yayından kaldırıyordu. Bugün tarihin en ünlü reklamlarından biri olarak anılıyor.

24 Ocak 1984'te Steve, Macintosh'u sahnede tanıttı. Çantasından küçük bilgisayarı çıkardı, masaya koydu ve makine kendi kendine konuşmaya başladı: Merhaba, ben Macintosh. Çantadan çıkmak gerçekten çok güzel. Salon dakikalarca ayakta alkışladı.

Başta Steve ve Sculley çok iyi anlaştı ama Macintosh beklenen kadar satmadı, baskı arttı ve aralarındaki bağ çatırdamaya başladı. Steve ürüne zaman tanınması gerektiğini düşünüyordu, Sculley ve yönetim kurulu ise şirketin yön değiştirmesi gerektiğini. Kısa süre sonra kavga, Macintosh kavgası olmaktan çıktı ve şirketin patronunun kim olacağı meselesine dönüştü.

Mayıs 1985'te Steve, kurduğu şirketteki bütün yönetim yetkilerini kaybetti ve birkaç ay sonra Apple'dan ayrıldı. Henüz 30 yaşındaydı ve hayatını adadığı şirketi kaybetmişti. Çoğu insan buna yenilgi derdi, Steve ise yıllar sonra buna yeni bir başlangıç diyecekti.

NeXT adında yeni bir şirket kurdu. 1986'da da George Lucas'ın bilgisayar grafikleri bölümünü satın aldı. Lucas'a 5 milyon dolar ödedi, yeni şirkete de 5 milyon dolar daha yatırdı. Bölümün yeni adı Pixar'dı. İki şirketin de tutacağının hiçbir garantisi yoktu. NeXT'in bilgisayarları şık, güçlü ve pahalıydı, çok az kişi aldı. Bu onun gururunu kırmış olmalı ama Steve üretmeyi bırakmadı, çünkü NeXT'in içinde çok değerli bir şey büyüyordu: yazılımı.

Bu arada küçük bir bilgi: 1990'da İsviçre'deki CERN araştırma merkezinde, Tim Berners-Lee adında bir bilim insanı dünyanın ilk web sitesini bir NeXT bilgisayarında yazdı. Yani bugün her gün girdiğimiz web sitelerinin ilki, Steve'in satamadığı o bilgisayarlardan birinde doğdu. Alın size gereksiz bilgi. 1989'da Stanford'da verdiği bir konferansta, ön sırada oturan bir öğrenciyle tanıştı: Laurene Powell. İki yıl sonra evlendiler ve Laurene hayatının sonuna kadar yanında kaldı.

Pixar'a gelirsek... Pixar yıllarca para kaybetti, Steve de açığı yıllarca kendi cebinden kapattı ama vazgeçmedi. Ve Kasım 1995'te her şey değişti. Oyuncak Hikâyesi vizyona girdi, baştan sona bilgisayarda yapılmış ilk uzun metrajlı animasyon filmi. İlk "Oyuncak Hikayesi"ni ben de hiç bu hikayeleri bilmeden küçükken sinemada seyretmiştim. Film yayınlandıktan bir hafta sonra Pixar borsaya açıldı ve Apple'dan kapı dışarı edilen adam milyarder oldu.

Bu sırada Apple batmak üzereydi ve elinde olmayan bir şeye çok ihtiyacı vardı: modern bir işletim sistemine. NeXT'te ise tam olarak bu vardı. 1996'nın son günlerinde Apple, NeXT'i satın alacağını açıkladı. Anlaşma Şubat 1997'de tamamlandı ve onunla birlikte Steve Jobs, 12 yıl sonra eve döndü.

Dönen Steve, giden Steve değildi. Apple'ın ürün listesine baktı ve kesmeye başladı. Bir toplantıda tahtaya dört kutulu bir tablo çizdi. Bir yanda ev kullanıcısı ve profesyonel, öbür yanda masaüstü ve dizüstü. Her kutuya tek bir ürün, gerisi gidecekti. Onlarca ürün birkaç taneye indi. Aynı yıl Apple'ın ezeli rakibi Microsoft'la anlaştı ve şirkete 150 milyon dolarlık can suyu girdi. Steve kendine de yılda sadece 1 dolar maaş bağladı. Bir de reklam kampanyası başlattı, sloganı çok minimaldi: "Think Different" yani "Farklı düşün".

1998'de rengârenk iMac geldi, 2001'de de iPod, cebinizde bin şarkı vaadiyle. Apple yeniden ayağa kalkıyordu ve Steve Jobs hayatı boyunca olduğu gibi yine kararları veren taraftı. Neyin yapılacağına, neyin atılacağına, kime güveneceğine o karar verirdi. Bazen de kimi uzakta tutacağına. Bu, kendi geçmişi için de geçerliydi.

Biyolojik ailesinin izini bulduğunda annesi Joanne'la görüştü, kız kardeşi Mona'yla tanıştı. Mona bir romancıydı ve ikisi çok yakın oldular. Babası ise başka bir meseleydi: Abdulfettah Cendeli, Suriyeli bir siyaset bilimci. Steve onunla görüşmek istemedi.

Asıl inanılmaz ayrıntı ise Mona'dan geldi. Mona babalarının izini bulmuş, onunla konuşmuştu. Babası ona, yıllar önce San Jose yakınlarında bir Akdeniz restoranı işlettiğini anlattı. Teknoloji dünyasından pek çok ünlü oraya uğrarmış. Steve Jobs bile gidermiş, bahşişi de bol bırakırmış.

Mona bunu Steve'e anlattığında, Steve o restoranı hatırladı. Birkaç kez gitmişti, sahibinin Suriyeli olduğunu biliyordu, onunla sohbet etmiş, elini sıkmıştı. O restoranın sahibi Steve'in babasıydı. Steve gerçeği öğrendiğinde bile onu görmek istemedi ve Mona'dan tek bir şey rica etti: Babasına ondan hiç söz etmemesini.

Bu bir tek bana mı çok ilginç geliyor. 80'lerdeki Türk Filmlerine benzemiyor mu? Aynı restoranda karşılaşmışlar, el sıkışmışlar ve birbirlerini tanımamışlar. Farklı insanlar farklı hikayeleri çekiyor sanırım.

Ekim 2003'te Steve'in sadece karar vererek çözemeyeceği bir şey çıktı karşısına. Doktorlar pankreasında bir tümör buldu. Nadir görülen bir türdü ve ameliyatla iyileşme şansı vardı. Steve ise ameliyatı erteledi, dokuz ay boyunca özel diyetler ve bitkisel tedaviler denedi. Sonunda 2004 yazında ameliyat oldu ve doktorlar ameliyat sırasında kanserin karaciğerine yayıldığını gördü. Burnunun dikine gitmesi bu kez ona pahalıya mal olmuştu. Bu kez ortada ne bir lansman vardı ne de ikinci bir sürüm, kapatıp yeniden açmak da mümkün değildi.

12 Haziran 2005'te Stanford Üniversitesi'nin mezuniyet töreninde konuştu ve gençlere ölümden bahsetti. Bir gün öleceğinizi hatırlamanın, kaybedecek bir şeyiniz olduğu yanılgısından kurtulmanın en iyi yolu olduğunu söyledi. Konuşmayı da gençliğinde çok sevdiği bir derginin son sayısının arka kapağında yazan sözlerle bitirdi: Stay hungry, stay foolish. Yani Türkçesi "Aç değiliz açıkta değiliz." Şaka bir yana bu sözleri sanırım "Yeni şeyler öğrenmeye aç olun ve bir şey bildiğinizi sanmayın" diye Türkçeye çevirmek en doğrusu.

2006'da Disney, Pixar'ı satın aldı ve Steve, Disney'in en büyük hissedarı oldu. 9 Ocak 2007'de ise sahneye çıkıp şunu söyledi: Bugün Apple telefonu yeniden icat ediyor. Ve cebinden iPhone'u çıkardı. Steve artık sadece cihaz satmıyordu, donanımdan yazılıma, müzikten mağazalara kadar her şeyi birbirine bağlayan bir dünya kuruyordu. Bir zamanlar dünyaya uymadığını düşünen çocuk, sonunda dünyayı kendine uydurmuştu.

2009'da karaciğer nakli oldu. Ocak 2010'da iPad'i tanıttığında oldukça zayıflamıştı. Ağustos 2011'de Apple'ın başındaki görevini Tim Cook'a bıraktı. Ve 5 Ekim 2011'de, 56 yaşında, Kaliforniya'daki evinde, ailesinin yanında hayatını kaybetti. Kız kardeşi Mona sonradan onun son anlarını anlattı. Steve önce evlatlık ailesinden kız kardeşi Patty'ye, sonra uzun uzun çocuklarına, sonra eşine bakmış, ardından gözlerini onların arkasında bir yere dikmiş. Yüzünde şaşkın bir hayranlık varmış, sanki çok güzel bir şey görmüş gibi. Hayatı boyunca sahnelerde dünyayı şaşırtan adam, son anında kendisi şaşırmıştı.

Bilgisayarı, müziği, sinemayı ve telefonu değiştiren adam, sonunda her insanın yüzleşmek zorunda olduğu şeyi değiştiremedi. Bebekken seçilmişti, büyüyünce her şeyi kendisi seçmek isteyen bir adam oldu. Okulu bırakmayı, Apple'ı kurmayı, düştüğünde yeniden başlamayı seçti. Geçmişinin hangi parçalarını hayatına alacağını bile kendisi seçti: annesini, kız kardeşini, ama babasını değil. Ve sonunda hayat ona, seçme şansı olmayan bir şey verdi.

Bu hikâyede beni en çok düşündüren şey, hayatını kararlar vererek geçiren bir adamın, en önemli karşılaşmalarından birini hiç farkına varmadan yaşamış olması.

Bu podcast'imizin de sonuna geldik. Umarım beğenmişsinizdir. Bu hikâyeler gibi haftada 2 yeni hikaye paylaşmayı planlıyorum. Yeni hikâyelerden haberdar olmak için Instagram'da On Dokuz Dakika Sonra hesabını takip edebilirsiniz. Yeni bölümleri ve gelecek hikâyeleri orada duyuruyorum. Takip ederseniz çok sevinirim. Ben Sezen. Sizinle tanıştığıma çok memnun oldum. Bir sonraki hikâyede görüşmek üzere.

Bu bölümü Spotify'da dinle